Πάλι τα ίδια. Με φανφάρες, τίτλους περί «εθνικού θριάμβου», και τηλεοπτικά χαμόγελα για μια “μεγάλη επιτυχία”. Μόνο που αυτή τη φορά το “κατόρθωμα” δεν είναι μια ανακάλυψη, δεν είναι μια τεχνολογική υπέρβαση, δεν είναι ένα έργο που σχεδιάστηκε, στηρίχθηκε, υλοποιήθηκε από εμάς. Είναι μια συμφωνία παραχώρησης. Μια υπογραφή. Ένα «ελάτε εσείς να το κάνετε, γιατί εμείς δεν μπορούμε».
Και το λέω ωμά: δεν μπορώ να νιώσω υπερήφανος που θα έρθει μια αμερικανική πολυεθνική — η Chevron σήμερα, αύριο ίσως η Exxon Mobil — να αντλήσει (υποθετικά πάντα) τον φυσικό πλούτο της χώρας μου, επειδή η χώρα μου δεν έχει την ικανότητα να τον αξιοποιήσει. Αυτό δεν είναι εθνικό επίτευγμα. Είναι εθνική παραδοχή αδυναμίας.
Ας το ξεκαθαρίσουμε: οι πολυεθνικές δεν έρχονται για να “βοηθήσουν” την Ελλάδα. Δεν είναι φιλανθρωπικά ιδρύματα. Είναι μηχανές κέρδους. Στον καπιταλισμό, όποιος αναλαμβάνει το ρίσκο — και κυρίως όποιος έχει το κεφάλαιο, τον εξοπλισμό και το know-how — παίρνει και το μεγάλο κέρδος. Το “ρίσκο” που επικαλούνται δεν είναι ηθικό άλλοθι. Είναι επιχειρηματικό εισιτήριο για υπερκέρδη.
Και τότε ακούς το παραμύθι: «η Ελλάδα θα πάρει 20% επί των κερδών». Δηλαδή, όταν η εταιρεία αποφασίσει ότι έχει κέρδη. Και όποιος έχει στοιχειώδη επαφή με το πώς λειτουργούν αυτές οι δομές, ξέρει τι σημαίνει αυτό: κόστη, αποσβέσεις, ενδοομιλικές χρεώσεις, υπηρεσίες από θυγατρικές, “τεχνικά” έξοδα, λογιστικές ακροβασίες. Πόσο εύκολο είναι να εμφανίζονται «επενδύσεις» για χρόνια και τα καθαρά κέρδη να είναι ελάχιστα. Και μετά, εμείς να χειροκροτάμε για το δικαίωμα να πάρουμε ένα ποσοστό από κάτι που στο τέλος μπορεί να μην υφίσταται ούτε στα χαρτιά.
Μας λένε επίσης για royalties, για τέλη, για “ανταποδοτικά”. Και μπορεί να υπάρχουν. Αλλά το κεντρικό θέμα δεν αλλάζει: ο βασικός πλούτος, η κύρια αξία, το πραγματικό κέρδος, θα κατευθυνθεί εκεί που είναι η δύναμη: στον operator. Στο κεφάλαιο. Στην πολυεθνική. Και εμείς θα μένουμε με ένα κλάσμα — ενώ θα έχει παρουσιαστεί ως “εθνική σωτηρία”.
Το χειρότερο δεν είναι καν η οικονομική ανισορροπία. Το χειρότερο είναι το πολιτισμικό και πολιτικό αυτοεξευτελιστικό υπόστρωμα: το να παρουσιάζεται ως “υπερηφάνεια” το γεγονός ότι δεν μπορούμε μόνοι μας. Ότι παραχωρούμε χώρο, δικαιώματα, και προσδοκίες, σε τρίτους. Ότι η χώρα έχει καταντήσει να μην μπορεί να σχεδιάσει, να επενδύσει, να χτίσει δυνατότητα, να παράξει σοβαρό έργο — κι αντί γι’ αυτό πανηγυρίζει επειδή “ήρθαν οι μεγάλοι”.
Και ναι, υπάρχει και η γεωπολιτική διάσταση. «Θα μας στηρίξουν οι ΗΠΑ μέσω των εταιρειών τους», αφήνεται να εννοηθεί. Δηλαδή τι; Ότι πρέπει να νιώθουμε ασφαλείς επειδή μια υπερδύναμη έχει οικονομικό συμφέρον στην περιοχή; Και αν αύριο οι ισορροπίες αλλάξουν; Αν το συμφέρον τους μετακινηθεί; Αν κάνουν ένα “deal” αλλού; Τι θα μείνει σε μας; Θα μείνει πάλι η ίδια εξάρτηση, με άλλο περιτύλιγμα.
Κι εδώ έρχεται η πιο πικρή σύγκριση. Ο γείτονας, η Τουρκία, επένδυσε χρόνια — με κόστος, με σχέδιο, με επιμονή — για να αποκτήσει δικές της δυνατότητες: σεισμικές έρευνες, πλοία, γεωτρήσεις, τεχνογνωσία. Μπορεί να διαφωνεί κανείς με την πολιτική της, αλλά δεν μπορεί να αγνοήσει ότι προσπάθησε να χτίσει ισχύ. Εμείς, αντί να χτίσουμε ικανότητα, χτίζουμε αφήγημα. Χτίζουμε τηλεοπτική “επιτυχία”. Χτίζουμε εθνική αυταπάτη.
Και έτσι φτάνουμε στο τελικό, άβολο συμπέρασμα: δεν είναι επιτυχία να καμαρώνεις για τα κέρδη άλλων. Δεν είναι εθνικός θρίαμβος να πανηγυρίζεις επειδή κάποιος ξένος θα εκμεταλλευτεί τον δικό σου πλούτο. Εθνικός θρίαμβος θα ήταν να μπορείς να αξιοποιείς τους πόρους σου με τρόπο που να χτίζει αυτάρκεια, τεχνογνωσία, βιομηχανία, στρατηγική ισχύ — και να κρατάς την κύρια αξία μέσα στη χώρα.
Αντί γι’ αυτό, μάθαμε να βαφτίζουμε την παραχώρηση ως “ανάπτυξη”. Να βαφτίζουμε την εξάρτηση ως “συμμαχία”. Να βαφτίζουμε την αδυναμία ως “ρεαλισμό”. Και να χειροκροτάμε — όχι για τη δική μας πρόοδο — αλλά για την είσοδο των πολυεθνικών, σαν να είναι δικό μας τρόπαιο.
Ίσως ήρθε η ώρα να πούμε την αλήθεια χωρίς σάλτσες: το να μην μπορεί μια χώρα να αξιοποιήσει τους πλουτοπαραγωγικούς της πόρους χωρίς μεσάζοντες δεν είναι επιτυχία. Είναι ένδειξη μικρότητας. Και όσο συνεχίζουμε να πανηγυρίζουμε γι’ αυτό, τόσο θα διαιωνίζουμε ακριβώς το πρόβλημα που υποτίθεται ότι θέλουμε να λύσουμε.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου